Istandsetting

Istandsetting av dragestilvilla – Heimdalstrand Villa i Balestrand

Heimdalstrand villa var sommarhus og arbeidsstad til målarinna Emma Normann Pastor, og var sannsynlegvis den siste dragestilvillaen som vart reist i Balestrand. Huset var bygd i 1910, i tillegg er det eit stabbur på eigedomen som vart nytta som atelier. Villaen vart vedtaksfreda i 2017. 

I dette prosjektet har eigar tatt utgangspunkt i å bevare mest mogleg av huset slik det var på Emma Normann Pastor si tid. Dette har også medverka til at ein har prioritert tilbakeføringar av element som har gått tapt, både store element som trappa frå verandaen og ned til hagen, men og mindre iaugefallande element som å skifte dei nyare stabbane i betong med stabbar i tre på stabburet/atelieret.  

Publisert: 16. desember 2020 | Endret: 21. desember 2020

Heimdalstrand. bustadhuset ferdig sett i stand. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand. Detaljbilete av utsmykka møne på bustadhuset. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Kulturmiljøet

Rundt år 1900 var Balestrand i Sogn og Fjordane ein stadig meir populær plass for kunstnarar og turistar. Fleire av kunstnarane bygde seg eigne villaer, der dei budde og arbeidde om somrane. Mange av husa deira vart utforma i dragestil som i dag er eit typisk trekk ved arkitekturen i Balestrand.

Emma Normann Pastor sitt bidrag til bygda var ikkje berre av kulturhistorisk verdi, men bidrog også til reiselivsutviklinga i Balestrand. Dottera av Emma Normann Pastor, Helga Normann, tok over eigedomen etter mor si då ho døydde. Dei var begge kunstnarar og brukte eigedomen om somrane fram til midten på 1980-talet. Her arbeidde dei og selde arbeida sine til turistane som kom til Balestrand i sommarsesongen.

Sjå meir informasjon om tiltaket i biletehjulet under

Eksempelet Heimdalstrand Villa

 

  • Heimdalstrand Villa er eit godt eksempel på korleis ein kan Istandsette og tilbakeføre ein dragestilsvilla av høg kulturhistorisk verdi.
  • Bustaden vart nytta av den tyske målarinna Emma Nordmann Pastor og var sommarbustad frå den var reist i 1910 til ho døydde i 1954.
  • i 2015 vart bustaden selt til private eigarar og har vore under istandsetting fram til 2020.
  • For meir informasjon om tiltaket og kulturmiljøet: ta kontakt med Vestland Fylkeskommune, ved Arlen Bidne og Stig Nordrumshaugen.
  • Restaurering av utvendig dekor: Kjell Arne Årseth
  • Utvendige trapper hovudhus og stabbur/atelier: Henry Fanebust, Bosunt AS
  • Arbeid på tredekor: Bart Lesaffre
  • Arbeid på grunnmur: Haakon Aase
  • Tømrarabeid: NorLam ved Asle Nordvik
Heimdalstrand. Tilstand på bustadhuset før istandsettinga. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Utfordringa ved istandsettinga

 

Det å ta vare på så mykje som mogleg frå Emma Pastor si tid, var den store utfordringa ved dette prosjektet. Begge bygningane hadde forfalle ganske mykje, spesielt utvendig.

Målet med å bevare mest mogleg frå Emma Pastor si tid har også medverka til at ein har prioritert tilbakeføringar av element som har gått tapt. Både store element som trappa frå verandaen og ned til hagen, men òg mindre iaugefallande element som å skifte dei nyare stabbane i betong med stabbar i tre på stabburet/atelieret. Sjå bilete lengre ut i biletehjulet.

Bilete visar korleis tilstanden var i den eine fasaden ved Heimdalstrand Villa.

Heimdalstrand. bustadhuset ferdig sett i stand. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Suksessfaktorane ved prosjektet

 

Istandsetjinga av huset er gjennomgåande svært godt gjennomført, og det er høg kvalitet på det arbeidet som har blitt gjort. Eigar har leia arbeidet på ein svært god måte. I tillegg til at dei sjølve har gjort mykje av arbeidet, har dei òg fått inn gode handverkarar til å gjere delar av istandsetjinga der ein hadde behov for handverkarar med spesialkompetanse.   

Bilete visar korleis istandsettinga har heva tilstanden til Heimdalstrand Villa.

Heimdalstrand. Utsmykking og dekorasjonsmåling i gavlen før istandsetting. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Dei ulike tiltaka ved bustadhuset

 

I grove trekk har fyljande tiltak blitt gjort på villaen/sommarhuset: 

  • Drenering 

I eksteriøret har fyljande blitt sett istand: 

  • Grunnmur 
  • Svillstokk 
  • Vindauga og skoddar 
  • Vindfang ved døra mot vegen 
  • Svillstokk 
  • Kjøkkendør 
  • Tak 
  • Pipe  
  • Utvendig dekor ferdigstilt sommaren 2020 

I interiøret har det blitt gjort fyljande: 

  • Istandsetjing av brannmur 
  • Montering av dusj i kjellaren 

Fyljande element er tilbakeført slik det var opphavleg: 

  • Hovudtrappa frå verandaen til hagen. 
  • Trappa frå vegen og ned til huset. 
  • Remontering av opphavleg hageport
Heimdalstrand. Utsmykking og dekorasjonsmåling i gavlen etter istandsettinga. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Utvendig dekor stod ferdig sommaren 2020

 

Målerinna hadde opphavleg fargesett dekoren i eksteriøret sjølv. No er dekorasjonane istandsett og på nytt sett sterke fargar i.

Heimdalstrand. Detaljbilete av utsmykka møne på bustadhuset. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Detaljbilete som viser godt handverk og flott istandsetting av utvendige dekorasjonar.

Heimdalstrand. Inngangsparti før istandsettinga ved bustadhuset. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand. Inngangsparti etter istandsettinga ved bustadhuset. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand, Kapitel ved inngangsparti bustadhus Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand, Tilstand i overflater og vindauge før istandsettinga. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand, overflater og vindauge ved bustadhuset er sett i stand. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand. Ny trapp frå veranda ved bustadhuset. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
heimdalstrand. Interiør i bustadhuset. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand., Bustadhuset og stabbur ligger fint i miljøet. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Stabburet som måleverkstad

 

Emma Normann Pastor og dottera hennar nytta stabburet som måleverkstad.

Heimdalstrand. Stabburet var i dårleg stand før istandsettinga. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren

Istandsetting av stabburet

 

Over tid hadde stabburet ved Heimdalstrand Villa forfalle og var dårleg skjøtta. Då Prosjektet skulle til å sette istand bygninga, var bygninga i så dårleg stand at det måtte støttast opp slik som dykk ser på biletet.

I stabburet har det blitt gjort fyljande: 

  • Nye stabbar i tre etter kopi av dei opphavlege. 
  • Istandsetjing av panel i framre del og reparasjon av lafteknutar. 
  • Restaurering av vindauge og dør 
  • Istandsetjing av tak 
  • Ny trapp og avsats framfor inngangsdøra. 

I tillegg har hagen blitt sett i stand med stiar og bed. 

heimdalstrand, stabbur ferdigstilt. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstrand, før istandsettinga vart sett i gang og dei nye stabbane var kome på plass. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren
Heimdalstand. Stabburet etter at nye stabbar var på plass for å støtte opp bygninga. Foto: Elisabeth Tonheim, Riksantikvaren